ERDEMLİ SOHBETLER 19 Ah İstanbul

Merhaba. Ben Erdem...

Şehir yaşantısı denince, ülkemizin büyükşehirleri arasında şüphesiz birinci, hatta dünya metropolleri arasında en üst sıralarda yer alan, çağların ötesinden günümüze süzülüp gelmiş o mega şehrimiz, İstanbul gelir aklımıza... Bugün, o devasa döngünün içindeki en yorgun labirentten, içinden deniz geçen bu eşsiz coğrafyadan bahsedeceğiz.

Resmi kayıtlara bakarsanız, on altı milyon insanın yaşadığı bir şehir burası. Ama sokağa çıktığınızda, vapura binmek için omuz omuza o iskeleye yürüdüğünüzde, sabahın o puslu ayazında metrobüs duraklarına baktığınızda, bu sayının yirmi milyonun çok ama çok üzerinde olduğunu teninizde hissedersiniz. Burası sadece bir şehir değil... Tek başına nefes alan, yutkunan, devasa bir ülke gibi. Ülkenin bütün ekonomik çarkları burada dönüyor. Bütün büyük umutlar, kırık dökük hayaller, o çarkların arasına sıkışmak pahasına onyıllardır buraya taşınıyor.

Yıllarca "taşı toprağı altın" dediler bu şehre. Anadolu'nun dört bir yanından, o altını bulmak, hayatını kurtarmak, belki de sadece bu devasa kalabalığın içinde görünmez olmak için milyonlarca insan aktı bu yedi tepeye. Ama o altın, o vaat edilen efsane, zamanla yerini devasa gri betonlara bıraktı. Dikkat ettiniz mi... Biz bu şehri çok sevdik. Belki "taammüden" sevdik, bile isteye yandık bu aşka ama ona pek de iyi davranmadık. Plansızca büyüdük. Dağ, tepe, dere yatağı demeden bulduğumuz her boşluğa, her yeşile bir beton kutu kondurduk.

Eskiden, o çok eski olmayan geçmişte, doğu ile batı arasında uzanan ince uzun silüetinde yaşardık bu şehrin. Sabahları güneşin doğduğu yönden yola çıkar, akşamları yorgun argın güneşi batıya doğru kovalardık. İşimizle evimiz arasındaki o uzun saatleri, o bitmek bilmeyen doğu-batı aksındaki yollarda tüketirdik. Sonra o aks bize yetmedi. Sığamadık. Kuzeye doğru, ormanların kalbine, şehrin o son ciğerlerine doğru... Güneye, denizin sınırlarına doğru kontrolsüzce genişledik. Şimdi o kadim doğu-batı yorgunluğuna, bir de kuzey-güney aksının o ağır, o çözümsüz yükü eklendi. Bu şehrin yolları, artık nefes almakta, kan pompalamakta zorlanan yaşlı bir bedenin tıkanmış damarlarına benziyor.

Akşam trafiğinde, o kırmızı farların oluşturduğu, ucu bucağı görünmeyen o parlak, o zehirli nehre bakarken ne düşünüyorsunuz? Saatleriniz yollarda geçiyor... Ömrünüzün o en kıymetli, o geri döndürülemez anları, bir direksiyon başında ya da buğulu bir otobüs camına başınızı dayamışken ağır ağır akıp gidiyor. Geriye sadece tükenmişlik kalıyor. Eve vardığımızda sevdiklerimize ayıracak halimiz, birbirimizin yüzüne bakıp gülümseyecek enerjimiz kalmıyor. Hep bir yerlere yetişme telaşı, hep bir hayatta kalma mücadelesi.

Tüm bu yorgunluğun, bu gündelik savaşın üzerine, bir de hepimizin bildiği, konuşmaktan yorulduğu ama her gece başımızı yastığa koyduğumuzda hissettiğimiz o sessiz tehlike var... Deprem. Yapıların güvenliği, o her an sarsılma korkusu, şehrin kendi içindeki o devasa yapısal kaosu.

Bazen başınızı kaldırıp gökyüzüne bakarsınız, binaların arasından sıyrılıp boğazın o eflatuna çalan lacivertine dalar gözleriniz... Martıların çığlığına, vapurun köpürttüğü o beyaz suya, yedi tepenin o yorgun ama mağrur silüetine bakıp iç geçirirsiniz. İçinizden, bu kadim şehre sadece şiirler yazmak gelir. Ama biliyorsunuz... Sadece şiir yazarak, sadece lodosu içimize çekip eski şarkıları mırıldanarak iyileştiremiyoruz o derin yaraları. Bir şeyi gerçekten seviyorsanız, onun göz göre göre eriyip gitmesine, damarlarının tıkanmasına, nefessiz kalmasına seyirci kalamazsınız. Romantizmin o puslu, o eflatun rüyasından uyanıp, biraz da gerçeğin o soğuk, o keskin gri betonuna dokunma vakti geldi.

Bugün biraz bu sorumluluktan, çağları aşıp gelen bu devasa yorgun bedeni nasıl ayağa kaldıracağımızdan konuşalım. Akılla, bilimle ve cesur kararlarla... Bu şehri kurtarmak, ona yeni yükler bindirmekle, ona yeni makyajlar yapmakla olmaz.

İlk ve en hayati adımımız şu olmalı... Durmak. Evet, yanlış duymadınız. Genişlemeyi durdurmayı bilmek. Boş bulduğumuz her yeşile, her araziye, her toprak parçasına yeni devasa projeler, yeni beton kuleler dikme iştahımızdan vazgeçmek zorundayız. Bu şehre yapılacak en büyük iyilik, boş kalan o son arazilerine dokunmamaktır. Bunun için çok ciddi, esnemeyen, kişiye veya kuruma göre değişmeyen kararlar alınmalı ve bu kararlar titizlikle, tavizsiz bir şekilde uygulanmalı.

Peki, ülkenin o devasa inşaat enerjisini ne yapacağız? Sektörü mü durduracağız? Hayır. Yeni alanlara binalar yapmak yerine, elimizdeki o çürük, o yorgun, o güvensiz yapı stoğunu iyileştirmeye odaklanmalıyız. Şehrin yeni anayasası bu olmalı... Hastalıklı, zayıf dokuyu iyileştirmeden, şehri daha da şişirmenin, yeni mahalleler eklemenin kimseye bir faydası yok. Önce oturduğumuz evin, yürüdüğümüz sokağın güvenliğinden emin olacağız. O süslü cephelerin arkasındaki çürük kolonları, yorgun demirleri onaracağız.

Ama sadece İstanbul'un içini düzenlemek, binaları yenilemek yetmez... Çünkü sorun, suyun aktığı havuzun küçüklüğünde değil, o havuza akan suyun debisinin çılgınlığında. Bu göç nasıl duracak? Bu kalabalık nasıl nefes alacak? Cevap, İstanbul'un sınırlarının çok daha ötesinde gizli. Biz, yıllarca bütün yumurtaları aynı sepete koyduk. Bütün sermayeyi, bütün üretimi, bütün hayalleri bu yedi tepeye sıkıştırdık.

Artık bu ülkenin başka köşelerine, başka güzel coğrafyalarına bakma vakti geldi. Anadolu'nun o geniş, o derinlikli düzlüklerinde, deprem riskinin nispeten daha düşük olduğu, gelişmeye ve büyümeye aç, güvenli yeni cazibe merkezleri yaratmak zorundayız. İnsanlar doğdukları topraklarda, ya da o topraklara yakın yeni merkezlerde nitelikli iş bulabilmeli, hayal kurabilmeli. Bütün yükü tek bir köprünün, tek bir şehrin omuzlarına yüklerseniz, o köprü eninde sonunda yorulur... Ve çöker.

Üretimi durduralım, sanayinin önünü keselim demiyorum. Aksine, o büyük enerjiyi, o üretim gücünü ve sermayeyi doğru yere kanalize edelim diyorum. Demir yollarına ve deniz yollarına tam entegre edilmiş, lojistik ağı güçlü, modern, akıllı yeni sanayi merkezleri kuralım. Ama bunları İstanbul'un o daracık boğazına, o yorgun su havzalarına, ormanlık alanlarına değil; ülkenin o geniş, güvenli ve stratejik bölgelerine inşa edelim. Sanayiyi, ağır üretimi, devasa lojistik depolarını yavaş yavaş, planlı bir şekilde bu mega şehirden çıkarıp ülkeye yayalım. Yayalım ki, İstanbul sadece devasa bir fabrika veya uçsuz bucaksız bir şantiye olmaktan çıksın. Kendi tarihi kimliğine, o eşsiz kültürüne, sanatına, finansal vizyonuna ve doğal güzelliğine geri dönebilsin.

Bir insanı iyileştirmek için nasıl onun damarlarındaki tıkanıklığı açıyor, omuzlarındaki yükü hafifletiyorsak; bu şehri iyileştirmek için de aynısını yapmalıyız. Yükü paylaşmalıyız. Eğer bunları yaparsak... Eğer aklı, bilimi ve planlamayı o taammüden sevdiğimiz şehrin rehberi yaparsak, işte o zaman her şey değişir. İşte o zaman vapurda içtiğimiz çayın tadı, o çayı yetiştiren toprağın hakkını verir. İşte o zaman sabah bindiğimiz metronun uğultusu, bir çaresizliğin değil, tıkır tıkır işleyen sağlıklı bir sistemin sesi olur. Sokakta yürürken başımızı kaldırdığımızda devasa beton blokların o karanlık gölgesini değil, gökyüzünün o hep özlediğimiz mavisini görürüz.

İstanbul'u kurtarmak, sadece İstanbulluların değil, bu ülkede yaşayan herkesin meselesidir. Çünkü bu şehir, bizim geçmişimiz olduğu kadar, doğru planlarsak geleceğimizdir de. Onu korumak, sadece geçmişe duyduğumuz romantik bir özlem değil; hayatta kalmak için, aydınlık bir geleceğe nefes alarak yürümek için mecburiyetimizdir.

Bugün... Yolda yürürken, o trafiğin içinde beklerken şehrin yüzüne bir kez daha bakın. O yorgun ama direnen, umut bekleyen yüzüne... Ve aklınızın bir köşesinde hep şu olsun: Biz bu şehri sadece şiirlerle sevemeyiz. Onu yaşatmak için aklımızı, vicdanımızı ve kararlılığımızı da ortaya koymak zorundayız.

Bir sonraki bölüme kadar, şehrinize ve kendinize iyi bakın. Zamanın ve mekanın değerini bilerek, umutla kalın. Görüşmek üzere.

ERDEMLİ SOHBETLER 18 Tatil mi Bayram mı?

Merhaba. Ben Erdem...

Önümüz bayram... Takvim yaprakları, o her yıl ısrarla karşımıza çıkan kırmızı günlere ulaştı yine. Ve biliyorum, birçoğumuzun dilinin ucunda, her tatil arifesinde olduğu gibi o meşhur ezber hazır bekliyor... "Nerede o eski bayramlar?"

Bu cümleyi kurarken, içten içe zamanı suçlamayı çok seviyoruz. Sanki zaman denilen o görünmez hırsız gelmiş, çocukluğumuzun o neşeli, o heyecanlı, o telaşlı günlerini bizden habersizce çalıp gitmiş gibi davranıyoruz. Sanki değişen mevsimlermiş, dönen dünyaymış gibi, garip ve tatlı bir mağduriyetin arkasına saklanıyoruz.

Ama bugün, o çok sevdiğimiz nostaljik hırkayı yavaşça bir kenara bırakalım istiyorum. Çünkü dürüst olalım... Bayramlar bir yere gitmedi. Takvim aynı takvim. Ay aynı ay, gün aynı gün. Değişen bayramlar değil... Değişen biziz. Kaybolan, buharlaşıp uçan bir şey yok ortada. Sadece bizim kendi irademizle "tercih" edip, kendi ellerimizle hayatımızdan çıkardığımız değerler var.

Geçmişin o tatlı heyecanını hatırlayın... Eskiden bayram demek, ciddi bir emek demekti. Tatlı, paylaşıldıkça çoğalan bir yorgunluk demekti. Evlerde günlerce önceden başlayan o hazırlıklar, mutfaktan yükselen kokular, o bitmek bilmeyen temizlik telaşı... Kapı zilinin hiç susmadığı, seslerin birbirine karıştığı o kalabalık evler... Evet, çok yorucuydu. Gerçekten yorucuydu. Ama o zahmetin, o koşuşturmacanın içinde muazzam bir aidiyet duygusu gizliydi. Biz, o yorgunluğun içinde birbirimize tutunuyorduk.

Peki sonra ne oldu? Biz büyüdük. Şehirler büyüdü. Modern hayatın o baş döndürücü hızına, iş dünyasının o bitmeyen taleplerine, trafiğe, strese kapıldık. Ve çok yorulduk. Gerçekten, iliklerimize kadar yorulduk. "Bütün yıl çalıştım, bari bayramda kafamı dinleyeyim" dedik. Bu çok insani, çok anlaşılır bir refleksti aslında. O kalabalık, o gürültülü akraba ziyaretlerinin, bitmek bilmeyen "Ne zaman evleniyorsun, işler nasıl?" sorularının yerini... güneydeki sessiz şezlonglar, her şey dahil otellerin steril odaları aldı. Mendillerin, kolonya kokularının yerini uçak biletleri ve güneş kremleri aldı.

O akraba ziyaretlerinden, o kalabalıklardan kaçmayı "özgürlük" sandık. Şezlongda tek başımıza uzanıp, kimseyle konuşmadan denize bakmayı "dinlenmek" olarak tanımladık. Bugün bize çok çekici geliyor bu yalnızlık, değil mi? Kimseye hesap vermemek, kimsenin derdini dinlemek zorunda kalmamak, sadece kendi konfor alanımızda kalmak... Modern insanın en büyük lüksü gibi görünüyor.

Ama burada, o şezlongda uzanırken gözden kaçırdığımız çok kritik, çok sessiz bir detay var. Biz sadece bugünün tatilini planlamıyoruz. Biz aslında, kendi geleceğimizi şekillendiriyoruz. Bugün ilmek ilmek ördüğümüz bu "temassızlık" kültürü, yarın bizim kalıcı dünyamız olacak.

Bir düşünün... Bugün bir akrabaya, bir dosta gitmeye üşendiğimiz için, ya da o telefon konuşmasını uzun bulduğumuz için... teknolojinin o soğuk kollarına sığınıyoruz. Toplu mesaj listelerinden, ruhsuz, kopyala-yapıştır tebrikler gönderiyoruz. Yanına bir gülen yüz emojisi koyup, vicdanımızı rahatlatıyoruz. "Tebrik ettim mi? Ettim." Biz ilişkilerimizi pratikleştirdiğimizi sanıyoruz ama aslında içini boşaltıyoruz. Zahmetsiz sevgi olmaz. Zahmetsiz bağ kurulmaz.

Ve işin en çarpıcı kısmı şu... Bugün bizim inşa ettiğimiz bu "izolasyon" kültürü, bu "kendi alanıma çekileyim" felsefesi... bir zaman sonra o kadar da sevimli olmayacak. Yıllar geçecek. Biz yaşlanacağız. O çok övündüğümüz kariyer koşuşturmaları yavaşlayacak. Hayatın temposu düşecek. İşte o gün geldiğinde, etrafımızda o çok şikayet ettiğimiz, kaçıp kurtulmak istediğimiz "gürültüyü" arayacağız. Birinin kapımızı çalmasını, bize lüzumsuz sorular sormasını, evin içinde yankılanan o yorucu kalabalığı özleyeceğiz. Ama bulamayacağız. Çünkü o kalabalığı, biz bugün kendi ellerimizle dağıttık. O gürültüyü, biz kendi tercihlerimizle susturduk.

Bugün o sessiz şezlonglarda bulduğumuz huzur, yarın evimizin salonunda yankılanan devasa bir ıssızlığa dönüşecek. Ve o gün aynaya baktığımızda, takvimi ya da zamanı suçlayamayacağız. "Nerede o eski bayramlar" diyemeyeceğiz... Çünkü o yalnızlık, başımıza gelen bir felaket değil; bizzat kendi tasarladığımız, parasını ödediğimiz, uğruna yollara düştüğümüz bir tercih olacak. Biz, o ıssızlığın mimarlarıyız.

İnsan bedeni yorulduğunda uyuyarak dinlenebilir. Ama ruh yorulduğunda, yalnız kalarak dinlenmez. Ruh, ancak bir başka ruha temas ettiğinde, birinin gözünün içine bakıp samimi bir kahkaha attığında dinlenir. Biz bedensel yorgunluğumuzu atarken, ruhsal yalnızlığımızı derinleştiriyoruz. Konforumuzu korumak adına, gelecekteki sığınağımızı yıkıyoruz.

Bugün, bu bölümü kapatırken, sizden o planladığınız tatilleri iptal etmenizi, biletleri yakmanızı falan istemiyorum elbette. Sadece, neyi inşa ettiğimizin farkında olalım istiyorum. Bu bayram, o konforlu fanusumuzdan bir anlığına da olsa dışarı uzanmayı deneyelim. O kopyala-yapıştır mesajlardan birini silin. Gerçekten arayın. Sadece sesini duymak için, "nasılsın" demek için... Belki tatildesiniz, gidemiyorsunuz ama en azından o görünmez bağın tamamen kopmasına izin vermeyin. Zahmet edin. Çünkü bugün o bir dakikalık konuşmaya edeceğiniz zahmet, yarın yaşayacağınız o derin sessizliğin panzehiri olacak.

Kendi geleceğinize, o kaçınılmaz yarınlarınıza yatırım yapın. Bugün kendi isteğinizle kucakladığınız o yalnızlığın, yarın size sarılacak kimse bırakmayacağını unutmayın. Sevdiklerinizin, ve bizzat kendi geleceğinizin kıymetini bilin.

Görüşmek üzere.

ERDEMLİ SOHBETLER 17 Savaşın Tonları

Hatırlıyor musunuz... Birkaç bölüm önce bu stüdyoda, gözleri bağlı Adalet Tanrıçası Temis’i ağırlamıştık. Onun elindeki o hassas teraziden, vicdanın o görünmez ağırlığından bahsetmiştik. Bugün, o terazinin en çok zorlandığı, kefelerinin en sert şekilde sarsıldığı o karanlık alana gireceğiz. İnsanoğlunun en eski, en kanlı ve maalesef en kârlı icadını konuşacağız.

Merhaba. Ben Erdem...

Kelimeler... Bazen gerçeği anlatmak için değil, gerçeği saklamak için kullanılırlar. Ve insanoğlunun arkasına saklanmayı en çok sevdiği kelimelerden biri de "Savaş"tır.

Savaş... Ne kadar kolay çıkıyor ağzımızdan, değil mi? Oysa bu kelime, o kadar geniş, o kadar dipsiz bir çuvala dönüştü ki, içine ne atsanız yutuyor. Bir doktorun hastanedeki çaresiz bir virüsle, mesela veremle savaşından bahsediyoruz... Bir öğretmenin, yoksul bir köy okulunda cehaletle savaşını alkışlıyoruz... Bir aktivistin, kesilmek istenen asırlık bir ormanı korumak için, beton mikserlerinin önüne geçerek verdiği o sessiz, o onurlu savaşa saygı duyuyoruz.

Bunların hepsi birer savaştır. Ama dikkat edin; bu savaşların namlusu ölüme değil, hayata dönüktür. Bunlar, yaşatmak için verilen, karanlığa karşı yakılan birer ışıktır.

Ama bir de işin diğer yüzü var. Bizi asıl zehirleyen, o kelimenin arkasına saklanan diğer "savaş" türü... Dünyanın öbür ucunda, sırf haritada altı çizili kaynaklara, petrole, altına ya da stratejik bir geçide sahip olmak için, bir gece yarısı gökyüzünden ateş yağdıranların "savaş"ı... İkisini aynı kelimeyle anmak, kelimenin kendisine, hatta insanlığa yapılmış en büyük haksızlıktır.

Çizgileri kalın kalın çekelim mi bugün? Bir milletin; bağımsızlığını, onurunu, çocuklarının geleceğini korumak için, kapısına dayanmış bir işgale karşı verdiği o ölüm kalım mücadelesi... Bu kutsaldır. Bu, o konuştuğumuz Temis’in elindeki kılıcın ta kendisidir. Kötülüğü durdurmak için çekilmiş bir kılıç. Ama komşusunun toprağına göz dikenin, sırf "benim gücüm sana yeter" kibriyle sınırı geçenin elindeki o demir parçası... O bir kılıç değildir. O, sadece bir hırsızın maymuncuğudur.

Peki, bizi bu maymuncuğu alkışlamaya nasıl ikna ediyorlar? Hiç düşündünüz mü? Dünyanın herhangi bir yerinde, işler içeride kötüye gitmeye başladığında ne olur? Ekonomi tekler, enflasyon tırmanır, adalet sarsılır, insanlar yorulur... İşte o an, sistemin en eski, en karanlık illüzyonu devreye girer: Korku. Bir anda, ufukta bir "düşman" belirir. Veya usulca icat edilir. "Bize saldıracaklar", "Bizi yok edecekler" nidalarıyla, bir panik havası yaratılır.

Ve o meşhur "Bayrak altında toplanma" psikolojisi başlar. Siz, evde çocuğunuza alacağınız sütün hesabını yaparken; birileri çıkar ve "Şimdi hesap sorma zamanı değil, şimdi birlik olma zamanı" der. Açlık, yoksulluk, haksızlık... Hepsi o devasa hamaset gürültüsünün içinde erir gider. Siz vatanı savunduğunuzu sanırsınız; oysa savunduğunuz şey, sadece birilerinin sarsılan koltuklarıdır.

İşin bir de matematik kısmı var tabii... O korkunç çark: Savaş ekonomisi. Biliyor musunuz, bugün dünyada o kadar çok silah, o kadar çok mühimmat üretiliyor ki... Bunların depolarda beklemesi, o fabrikaların sahipleri için büyük bir zarardır. O devasa sanayinin dönmesi için, silahların kullanılması gerekir. "Ya bize saldırırlarsa" kisvesi altında, milyarlarca dolar ödenip alınan o bombalar... Belli bir raf ömürleri vardır. Eskimesinler diye, depoda çürümesinler diye, dünyanın ücra bir köşesinde, hiç tanımadığımız insanların, evlerin, hayallerin üzerine boca edilirler. Neden mi? Çok basit. Yenilerinin sipariş edilebilmesi için. Giden canlar, yıkılan şehirler, yetim kalan çocuklar... Bunlar sadece, bir sonraki çeyrekte açıklanacak olan şirket bilançolarının, o soğuk istatistiklerin "gider" kalemidir.

Savaş, çoğu zaman bir güvenlik meselesi değil; kanla yazılan bir ticaret sözleşmesidir. Ve o sözleşmenin altında, maalesef hep fakir çocukların kanı vardır. İmza niyetine...

Peki, bu koca yalanın ortasında, gerçeği nerede bulacağız? Pusulamız ne olacak? Size, hayatı savaş meydanlarında, barut kokuları ve siperlerin o soğuk çamuru içinde geçmiş bir askerden, tarihin gördüğü en büyük vizyonerlerden birinden bahsetmek istiyorum. Mustafa Kemal Atatürk.

Dünyadaki pek çok lider, savaşı bir "şarkı" gibi, bir "zafer masalı" gibi anlatırken; ömrünü cephelerde tüketmiş bu adam ne demiştir, biliyor musunuz? "Harp, zaruri ve hayati olmalıdır." Ve o meşhur, o tüyler ürperten devam cümlesi: "Milletin hayatı tehlikeye maruz kalmadıkça, harp bir cinayettir."

Şu cümlenin ağırlığına, şu evrensel duruşa bir bakın. Bir başkomutan... Çanakkale’de, Sakarya’da, Dumlupınar’da ölümle burun buruna gelmiş bir insan... Savaşa "cinayet" diyor. Çünkü o, kanın rengini biliyordu. O, gencecik çocukların toprağa düşmesinin ne demek olduğunu, o acıyı en derin hücresinde hissediyordu. Onun verdiği savaş, başkasının toprağını almak için, ganimet elde etmek için ya da birilerine silah satmak için değildi. Onun savaşı, yok edilmek istenen bir milletin nefes alma hakkıydı. O yüzden Kurtuluş Savaşı, kutsal bir direniştir. O yüzden bir cinayet değil, bir diriliştir.

Atatürk’ün bu sözü, sadece o güne ait bir söz değildir. Bugün, dünyanın neresinde olursa olsun, ekranlarda bize izletilen o yeşil gece görüş kameralarının, atılan füzelerin, uçakların arkasındaki niyeti tartmak için kullanacağımız en hassas vicdan terazisidir.

Bugün, o teraziyi kendi içinizde kurun. Size alkışlatılmak istenen, "zafer" diye sunulan o görüntülere bir de bu gözle bakın. Orada, hayatı tehlikede olan bir milletin zaruri müdafaası mı var? Yoksa, silah depolarını boşaltıp yenilerini doldurmak isteyen, içerideki çürümüşlüğü örtmek için dışarıda kan döken bir tüccar aklı mı?

Eğer bir savaş, bir çocuğu yaşatmak, bir ormanı korumak, bir hastalıktan kurtulmak ya da kendi evini zalimden savunmak için verilmiyorsa... O, kahramanlık destanı değildir. Atatürk’ün dediği gibi, o sadece organize bir cinayettir. Ve her bir cinayet, bayrakla örtülemeyecek kadar büyüktür.

Keşke... Keşke bütün bu anlattıklarım, mikrofonun ucundan dökülen naif bir ütopya olarak kalmasa. Keşke o geniş yelpazedeki, o süslü kelimelerle ambalajlanmış cinayetlerin hepsi, ama hepsi bir son bulsa. Düşünsenize; öldürmek, yıkmak, yok etmek için harcanan o milyarlarca doların, o bitmek bilmeyen mesainin, o korkunç mühendislik zekasının, sadece ve sadece yaşatmak için harcandığını bir düşünsenize...

Ama ne yazık ki... Biliyoruz. Bunu söylerken zorlanıyorum ama, biliyoruz ki bu böyle olmayacak. İnsanoğlu o kibriyle, o doymak bilmeyen ihtirasıyla bir gün o kıyametin fitilini kendi elleriyle yakacak. Ve o ateş düştüğünde; haklı haksız, zalim mazlum, sınır veya bayrak demeyecek. Kurunun yanında yaş da... Hepimiz, o büyük anlamsızlığın içinde yok olup gideceğiz.

Oysa tersi de mümkün... İnsan kalabilmek, hep mümkün.

Bugünlük bu kadar. Kendinize, vicdanınıza ve kelimelerin ardındaki o sessiz hakikate iyi bakın. Görüşmek üzere.

ERDEMLİ SOHBETLER 16 Tehlikeli Kelime: Emekçi

Neden "Dünya Erkekler Günü" yok, hiç düşündünüz mü?

Ya da erkek haklarını savunan, hani kelimeyi biraz eğip bükerek söyleyelim, "patrizm" diye bir akım neden yok?

Belki de doğurganlığın kutsandığı, yani insanlığın o görünmez kıblesinin Kibele'ye dönük olduğu o çok kadim dönemlerde yaşasaydık; durum çok daha farklı olacaktı. Toprak ananın, üretenin, can verenin el üstünde tutulduğu o zamanlarda, kadınlar için "pozitif ayrımcılık" yapılmasına zaten ihtiyaç yoktu. Eğer o düzende kalsaydık, ne "feminizm" diye bir akıma, ne de "8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü" gibi, bize utancımızı ve eksikliğimizi hatırlatan bir güne ihtiyacımız olmazdı...

Ne zaman ki doğurganlığın tek başına kadına ait o sihirli bir mucize olmadığı anlaşıldı; erkeğin de bu varoluşa etkin bir şekilde dahil olduğu keşfedildi... İşte o kırılma noktasında, fallusun kudreti ile Priapos bereketin yeni sembolü haline geldi.

Güç, zarafeti yendi.

Kılıç, toprağı esir aldı.

İşte o zaman "kadın" cinsiyeti, sessiz, yazısız ama çok acımasız bir küresel anlaşmayla ikinci plana, sessizliğe, mümkünse evlerin en karanlık odalarına itildi.

Merhaba. Ben Erdem...

Bugün biraz geçmişe, biraz bugüne, ama en çok da içimizdeki o bitmek bilmeyen güç sevdasına bakacağız.

Kadınlardan, erkeklerden, ama en temelde "insan" olmaktan konuşacağız.

Günümüzde takvimler 8 Mart'ı gösterdiğinde, etrafımızda kopan o pembe fırtınayı hepimiz biliyoruz. Ekranlarda, vitrinlerde, sosyal medyada bir "kutlama" telaşıdır gidiyor. Kozmetik indirimleri, pırlanta kampanyaları, restoranlarda kadınlara özel menüler, hediye edilen kırmızı karanfiller...

Herkes kadınların zarafetinden, anneliklerinin ne kadar kutsal olduğundan, onların hayatımızın çiçeği olduğundan bahsediyor.

Ama durun bir dakika...

8 Mart, kapitalizmin bize sunduğu, Sevgililer Günü'ne benzeyen o tatlı tüketim festivallerinden biri değildir. O günün asıl, o değiştirilmeyen, o ağır adı; "Dünya Emekçi Kadınlar Günü"dür.

Fark ettiniz mi? O "emekçi" kelimesi, zamanla çok kurnazca bir mühendislikle o cümlenin içinden düşürüldü.

Çünkü "emekçi" kelimesi tehlikelidir. Konfor bozar. Soru sordurtur.

Emekçi kelimesi bize çiçekleri değil; 1857'de, Amerika'nın New York kentinde, on altı saatlik ağır çalışma koşullarına, kölelik düzenine ve düşük ücretlere karşı greve giden on binlerce dokuma işçisi kadını hatırlatır.

O kelime; patronların, kadın işçileri fabrikaya kilitlemesini ve ardından çıkan o korkunç yangında yüzün üzerinde kadının bağırarak, yanarak can vermesini hatırlatır.

Bir düşünsenize... O tekstil fabrikasında dumanlar yükselirken, kapılar üzerlerine kilitlenmişken, o kadınların istedikleri tek şey "eşit işe eşit ücret" ve insanca yaşayabilmekti...

İşte 8 Mart, o dumanların, o küllerin içinden doğan bir isyanın, bir onur mücadelesinin tarihidir. Onlar bize bir hak mücadelesi bıraktılar.

Ama biz ne yaptık?

O kanla yazılan tarihi aldık; kırışıklık kremi reklamlarına, ev aletleri indirimlerine indirgedik. O yangını, parfüm sıkarak unutmaya çalıştık...

Sırf daha çok satabilmek, sırf o derin uykumuzdan uyanmamak için... Çünkü tüketmek, hak aramaktan, yüzleşmekten her zaman daha konforlu gelmiştir insanoğluna... 

Bir de şu meşhur "feminizm" kavramı var...

Ne yazık ki, bugün bu kelimeyi duyduğunda yüzünü ekşiten, bunu bir tür "erkek düşmanlığı" sanan, ya da "evde kalmış, öfkeli kadınlar kulübü" gibi algılayan koca bir kalabalık var.

Hatta kadınların bile bir kısmı "Ben kadın haklarını savunuyorum ama feminist değilim" diyerek kendini o kelimeden aklama ihtiyacı hissediyor.

Bu, ne kadar sığ, ne kadar haksız bir önyargı, öyle değil mi?

Feminizm, kadınların erkeklerden üstün olduğunu, dünyanın sadece kadınlar tarafından yönetilmesi gerektiğini savunmaz. 

Feminizm; binlerce yıldır o Priapos'un gölgesinde kalmış, sesi kısılmış, karar mekanizmalarından dışlanmış, sırf cinsiyeti yüzünden eksik sayılmış bir varlığın, "Ben de buradayım, aklımla, emeğimle buradayım ve seninle eşit haklara sahibim" deme çabasıdır.

Bu bir "ayrıcalık" talebi değildir. Bu, yüzyıllardır gasp edilmiş olanı, masaya oturup medenice geri isteme eylemidir.

Ama gücü elinde tutan o ataerkil yapı, o gücü kaybetmekten o kadar çok korkuyor ki, eşitlik talebini bir "tehdit", bir "savaş ilanı" gibi göstermeyi seçti her zaman.

Biraz da bizim coğrafyamıza, bizim kendi hikayemize dönelim...

Anadolu'nun o derin, o bereketli hafızasına bir inelim önce. Kadeş Antlaşması'nı okul yıllarından hepimiz hatırlarız; hani şu Mısırlılarla Hititler arasında imzalanan, insanlık tarihinin bilinen ilk yazılı barış antlaşması. Ama tarih kitaplarının genelde üstünkörü geçtiği muazzam bir detay vardır o kil tabletin üzerinde. O antlaşmada sadece Hitit Kralı'nın mührü yoktur; onun hemen yanında, devlette eşit söz sahibi olan Hitit Kraliçesi, büyük Tavananna Puduhepa'nın da kendi mührü basılıdır. Sadece savaşta değil, barışın inşasında da, uluslararası diplomaside de devletin zirvesinde oturan, Mısır firavunuyla kendi adına mektuplaşan bir Anadolu kadını... Düşünebiliyor musunuz? Binlerce yıl önce, tam da bu topraklarda, kadının adı ve onayı olmadan devletler arası barış bile yapılamıyordu.

Bu eşitlik, bu gücü paylaşma kültürü sadece Anadolu'yla da sınırlı kalmadı elbette. Tıpkı daha sonra Orta Asya bozkırlarında, Cengiz Han'ın o meşhur kurultayında yaşandığı gibi...

Kelimelerin hafızası vardır, bilirsiniz. Dilimizdeki o çok zarif, çok saygıdeğer bir hitabın, "Hanım" kelimesinin kökenine dair o meşhur rivayeti duymuşsunuzdur.

Tarihçiler ve dilbilimciler bunun güzel bir halk efsanesi olduğunu söylese de, içinde barındırdığı ruh o kadar gerçektir ki...

Derler ki; Cengiz Han bir gün tüm komutanlarını, beylerini büyük bir kurultayda toplar. Sağ yanına da eşini oturtur. Meclistekilere döner ve der ki; "Ben hepinizin Han'ıyım... Ama bu da benim Han'ım!"

İşte "Hanım" kelimesinin o gün o çadırda, kadına duyulan o muazzam saygıdan doğduğu anlatılır. Eski Türklerde kadın, sadece evin değil, devletin de ortağıydı. Hakan'ın mührünün yanında Hatun'un da mührü olmazsa, o ferman geçerli sayılmazdı.

Fakat zamanla biz o çadırlardan çıkıp farklı kültürlerin etkisine girdikçe, o "Han" olan kadınları evlerin arka odalarına, kafeslerin ardına kilitledik. Kadının adını, toplumun hafızasından sildik.

Neyse ki bizim tarihimizde çok büyük, çok parlak bir şansımız daha vardı. Bizim, o eski saygıyı, o kadim eşitliği modern çağda yeniden hatırlatan, zamanının fersah fersah ötesini görebilen muazzam bir kurucu irademiz vardı.

Pek çok gelişmiş sayılan Avrupa ülkesinden, Fransa'dan, İtalya'dan, İsviçre'den yıllarca önce; bizim ülkemizde çok radikal adımlar atıldı.

Mustafa Kemal Atatürk'ün vizyonuyla, 1934 yılında kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı.

Bu sadece basit bir kanun maddesi değildi. Bu, yüzyılların karanlığını yırtan bir zihniyet devrimiydi.

Düşünün, Avrupa'nın göbeğinde kadınlar henüz kendi adlarına banka hesabı bile açamazken, biz o meclis çatısı altında kadının iradesini, kadının aklını ülke yönetimine kattık.

Ulu Önder Atatürk'ün şu muazzam sözünü aklımızdan hiç çıkarmamamız gerekiyor: "Ey kahraman Türk kadını! Sen yerde sürünmeye değil, omuzlar üzerinde göklere yükselmeye layıksın."

O eşsiz zekasıyla şunu çok iyi biliyordu: Bir toplumun yarısı topraklara zincirle bağlı kaldıkça, diğer yarısının göklere yükselebilmesi mümkün değildir.

Eksik bir kanatla, hiçbir kuş uçamaz...

Peki biz, o 1930'larda yakılan aydınlanma meşalesini bugün daha da ileriye taşıyabildik mi?

Bugün hala toplantı odalarında, siyaset koridorlarında kadınların başının sertçe çarptığı o görünmez engellerden, o "cam tavanlardan" bahsediyoruz.

Aynı diplomaya sahip, aynı masada, aynı stresi çekerek çalışan kadın ve erkeğin maaş bordrolarındaki o utanç verici farkı konuşuyoruz. Hala toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya, "kadın işi", "erkek işi" gibi o ilkel ayrımları yıkmaya çalışıyoruz.

Oysa liyakat, cinsiyet sormaz.

Zeka, kromozomlara bakmaz.

Emek, kadın ya da erkek diye ayrılmaz.

Bizim asıl sorunumuz, gücü elinde tutan o yapının, koltukları paylaşmaktan duyduğu o ilkel korku. 

Çünkü güç paylaşıldıkça, ayrıcalıklar elden gider.

Ama tüm bu tabloya rağmen umudu elden bırakmamalıyız...

Tıpkı, Taammüden Aşk'ın satır aralarında, paralel ve kesişen düşüncelerin o yeni geometrisinde bulduğumuz o derinlik gibi; insanlık da ne kadar tökezlerse tökezlesin, ne kadar yavaş adımlar atarsa atsın, eninde sonunda hatalarından öğrenerek, yüzleşerek ilerleyen bir tür olduğuna inanmak istiyoruz.

Özlediğimiz o gelecek, sadece kadın ve erkek arasındaki o bürokratik dengenin sağlandığı bir dünya değil, "yaşam hakkının" gerçek anlamda kutsandığı "yepyeni bir çağ."

Sadece cinsiyetin değil; bizi bizden koparan, bizi suni kutulara hapseden tüm o ayrıştırıcı unsurların müze raflarına kaldırıldığı bir dönem.

Tohumdan ağaca, karıncadan balinaya kadar; nefes alan, var olan tüm canlıların yaşama hakkının, insanoğlunun kibrinden çok daha üstün tutulduğu bir dünya hayali.

Biz, sadece "benim hakkım", "benim gücüm" demeyi bırakıp; doğanın o muazzam dengesi içinde "onun da hakkı var", "bu ağacın da, bu kadının da, bu çocuğun da hakkı var" diyebildiğimiz gün, işte o asıl çağa adım atmış olacağız.

O güne kadar... Kadınların sadece takvimdeki tek bir gün değil, her gün omuzlar üzerinde göklere yükselebildiği; Emeklerinin sadece kozmetik indirimleriyle değil, kayıtsız şartsız bir adaletle taçlandırıldığı bir dünya için... Zihnimizdeki o görünmez prangaları kırmaya devam edeceğiz.

Çünkü unutmayalım; büyük vizyonerlerin armağan ettiği ya da büyük bedeller ödenerek kazanılan haklar, ancak biz onlara sahip çıktığımız sürece yaşar.

Ve o adalet terazisi kendi kendine değil; biz onu inatla, cesaretle ve vicdanla doğru tuttuğumuz sürece dengede kalır.

Görüşmek üzere.